Stil voor daadkracht tijdens dodenherdenking Terneuzen

TERNEUZEN - „Als we nu, in een veilige tijd, niets doen, dan doen we dat ook niet als het echt gevaarlijk wordt”, klinken de woorden van burgemeester Weerwind. Het publiek is stil, net zo stil als tijdens de twee minuten die volgen op de ceremonie tijdens de dodenherdenking op Het Herdenkingsplein in Terneuzen. Kransen worden gelegd bij het monument op het Noordzeesluizencomplex, waar gehandeld werd in plaats van passief toegekeken. Met gevaar voor eigen leven.

door Inge Verschuren

Dolle Dinsdag, 5 september 1944. Terwijl Duitse troepen en collaborateurs massaal Nederland verlaten en Terneuzen volledig op z’n kop staat, komen ingenieurs Hoolsema en Groenewegen van Rijkswaterstaat met het sluispersoneel bijeen. De Duitsers hebben explosieven aangebracht in de Westsluis, die de sluizen en bruggen zullen verwoesten. Daadkrachtig zetten ze een riskante operatie in: het verwijderen ervan. Passerende Duitse troepen worden afgeleid door de heldhaftige Hoolsema. Maar hij wordt ontdekt door een op de fiets passerende Duitse arts van de luchtafweer. Deze krijgt argwaan en keert terug met enkele soldaten. Hoolsema wordt geraakt als hij wordt beschoten. Een mitrailleur bestookt vanaf enige afstand de andere medewerkers. Groenewegen en zijn collega’s De Bert, Nieuwenhuize en Verbrugge verliezen het leven, ondanks hun overgave. De andere tien weten te ontkomen of een schuilplek te vinden. Hoolsema, ernstig gewond, wordt later door een officier verhoord en geëxecuteerd. De hachelijke actie om de springladingen weg te halen is gedeeltelijk gelukt. Drie dagen later worden de vijf oorlogshelden onder grote belangstelling op de Algemene Begraafplaats in een gezamenlijk graf begraven. Twee weken later wordt Terneuzen bevrijd.

Oorlogsdrama herdacht

Toen koningin Wilhelmina tijdens haar bezoek aan de locatie op 14 maart 1945 zeer bewogen haar rood-wit-blauwe corsage op het puin legde, sprak ze: „Hier moet een monument voor deze gevallenen komen.” Die kwam er, in 1950. Elk jaar worden tijdens de Nationale Dodenherdenking op 4 mei bij dit monument de gebeurtenissen herdacht. Ook nu zijn veteranen, afgevaardigden van de Gemeente Terneuzen en Rijkswaterstaat, oudgedienden en nabestaanden present om stil te staan bij de gebeurtenissen. De muzikanten van Tomorrowband begeleiden de stille tocht naar het monument en spelen onder andere het Wilhelmus. Leerlingen van KC De Oude Vaert ontsteken vijf lichtjes voor de vijf oorlogsslachtoffers, de burgemeester en jongerenambassadeur Taco houden een toespraak en meerdere gedichten worden voorgelezen door een lid van het kindercollege en leerlingen van De Oude Vaert. De Scouting hijst de vlag halfstok en er worden kransen neergelegd. De hele opkomst kijkt de losgelaten duiven na, die de vrede symboliseren.

Van passief naar actief

Opvallend is de variatie in jong en oud. Nelleke Verbrugge, kleindochter van de omgekomen sluiswachter Servaas Verbrugge, betoont met haar dochter en enkele kleinkinderen eer aan haar gesneuvelde opa. De actuele trend op TikTok die de jeugd wijsmaakt dat de Holocaust niet zou bestaan, vindt zij verontrustend: „Het is heel belangrijk dat verteld blijft worden hoe het werkelijk is gebeurd.” Burgemeester Weerwind benadrukt niet alleen de moed en het offer van de vijftien mannen en allen die het leven in oorlogen en internationale vredesmissies verloren te herdenken. Net als de Nederlanders in die tijd zijn wij nu ‘stil en afwachtend’, in een gespannen wereld. Dat moet anders. „Ergens zie ik paralellen met de polarisatie van vandaag de dag. (…) Laten we vandaag niet alleen stilstaan bij wat is geweest, maar ook wat wij samen kunnen blijven doen. Daarvoor dragen wij gezamenlijk verantwoordelijkheid, om naar elkaar te luisteren en oog te houden voor onze verschillen, ongeacht achtergrond of overtuigingen.”